De minister van Binnenlandse Zaken, de burgemeesters, de zonecommandanten of hun afgevaardigden kunnen personen en middelen opvorderen voor opdrachten m.b.t. civiele veiligheid. Maar alleen als de bevoegde openbare diensten niet beschikbaar zijn of wanneer er een gebrek is aan bepaalde zaken. Hoe deze opvorderingen verlopen, wat de voorwaarden en beperkingen zijn, werd in een Koninklijk besluit gegoten. De procedure zorgde in het verleden vaak voor verwarring.

Wie kan worden opgevorderd?

Zowel mensen als middelen kunnen worden opgeroepen. Het gaat om
- alle meerderjarige natuurlijke personen die zich op ons grondgebied bevinden. In principe dus ook buitenlanders, tenzij een internationale overeenkomst iets anders over bepaalt;
- alle rechtspersonen van wie de maatschappelijke zetel of exploitatiezetel is gevestigd op Belgisch grondgebied. Ook hier wordt rekening gehouden met andere bepalingen uit internationale overeenkomsten m.b.t. buitenlandse rechtspersonen;
- ieder goed, roerend of onroerend, verbruikbaar of niet, dat zich op Belgisch grondgebied bevindt. Tenzij de opvordering van het goed de continuïteit van de openbare dienst in gevaar brengt of een internationale overeenkomst iets anders zegt.

Wanneer kan worden opgevorderd?

In principe kan opvordering voor alle opdrachten van de operationele diensten van de civiele veiligheid: redding van en bijstand aan personen in bedreigde omstandigheden, bescherming van hun goederen, dringende geneeskundige hulpverlening, bestrijding van brand en ontploffing, bestrijding van vervuiling en van het vrijkomen van gevaarlijke stoffen en logistieke ondersteuning. Maar in de praktijk is de procedure voornamelijk bedoeld voor crisissituaties en het beheer van grote evenementen.
 
Hoe ziet het opvorderingsbevel eruit?

Opvordering gebeurt normaal altijd schriftelijk met een opvorderingsbevel. Alleen in uiterst dringende situaties, is mondelinge opvordering toegestaan, maar het bevel moet achteraf schriftelijk worden bevestigd.

De verzoekende overheid moet het opvorderingsbevel ondertekenen. Het vermeldt minstens de omstandigheden die de opvordering rechtvaardigen, de aard, hoeveelheid en duur van de prestaties en de voorwaarden waaronder ze moeten worden uitgevoerd.
 
Rechtstreekse betekening

Opvorderingsbevelen worden steeds rechtstreeks betekend met bericht van ontvangst door de verzoekende overheid:
- aan de natuurlijke persoon in geval van individuele opvordering;
- aan de persoon die verantwoordelijk is voor de organisatie in geval van collectieve opvordering;
- aan de persoon die het effectieve genot heeft van het goed in geval van opvordering van goederen.

Zijn opgevorderde goederen in gebruik, dan wordt voor de uitvoering van de opvordering een boedelbeschrijving opgemaakt. Op het einde van de opvordering worden eventuele beschadigingen of transformaties vastgesteld.

Wanneer de opvordering is beëindigd, stuurt de verzoekende overheid een ontvangstbewijs van de prestaties aan de opgevorderde personen of de personen die het effectieve genot van het opgevorderde goed hebben.
 
Statuut opgevorderde personen

Bij collectieve opvordering blijft de rechtspersoon aansprakelijk ten aanzien van de personen die ze tewerkstelt voor de schade die hen wordt berokkend. De verzoekende overheid is verplicht om de schade te vergoeden.

De oorspronkelijke juridische band tussen bedrijf en werknemer blijft bestaan bij collectieve opvordering.
 
Schadevergoeding

Opgevorderde personen en de overheid kunnen samen afspraken maken over eventuele schadevergoedingen. Maar die afspraken moeten steeds schriftelijk worden neergeschreven en ondertekend.

Bij gebrek aan een akkoord, bepaalt de verzoekende overheid het bedrag van de schadevergoeding. Ze betekent die beslissing aan de betrokkene binnen de 15 dagen na het einde van de opvordering. Maar de betrokkene kan de vergoeding betwisten.

Schadevergoedingen worden steeds uitbetaald binnen de 60 dagen na het einde van de opvordering of de beslissing waarbij de verzoekende overheid het bedrag van de schadevergoeding heeft vastgesteld.
 
Overheid betaalt kosten

Herinner dat de kosten verbonden aan de opvordering steeds betaalt worden door de overheid. Dat is de Staat wanneer het de minister (of zijn afgevaardigde) is die overgaat tot de opvordering, de gemeente wanneer het de burgemeester is die de opvordering beveelt of de zone wanneer het de zonecommandant of de officieren zijn die beslissen tot opvordering.
 
7 december 2014

Het KB van 25 april 2014 treedt in werking op 7 december, 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad.

Bron:
Koninklijk besluit van 25 april 2014 tot vaststelling van de modaliteiten van de opvorderingsbevoegdheid bedoeld in artikel 181 van de wet van 15 mei 2007 betreffende de civiele veiligheid, BS 27 november 2014.

Zie ook:
  Wet van 15 mei 2007 op de civiele veiligheid. (art. 181)